Hoe een burgerinitiatief uitgroeide tot het sportieve hart van Abcoude

Ruim vijftien jaar geleden dreigde Abcoude zijn zwembad en sportzaal kwijt te raken. Beide locaties waren verouderd en nodig aan vervanging toe. En door een gemeentelijke herindeling leek nieuwbouw allesbehalve vanzelfsprekend. Voor veel inwoners voelde het alsof een belangrijk onderdeel van het dorp dreigde te verdwijnen. Dus kwamen ze zelf in actie. Wat begon als een burgerinitiatief om een zwembad te behouden, groeide uit tot Het Sporthuis Abcoude. Voorzitter Ary Hordijk en bestuurslid Astrid Wintershoven vertellen over hun ervaringen met deze bijzondere plek. 

Voor Astrid begon dat verhaal op een participatieavond in 2011. “Ik ben geboren en getogen in Abcoude en ik wilde ook niet dat het zwembad weg zou gaan. Een zwembad hoort echt bij Abcoude. Dus ik dacht: laat ik eens gaan luisteren.” Die avond meldde ze zich aan voor de werkgroep communicatie. Een beslissing die uiteindelijk zou uitgroeien tot een traject van ruim tien jaar. “Ik had toen niet kunnen weten dat het zo’n intensief traject zou worden.”

Burgerinitiatief

Aanvankelijk draaide alles om het behoud van het zwembad. Al snel beseften de initiatiefnemers dat ze de gemeente niet zouden overtuigen met alleen een protest. Om het zwembad drie jaar langer open te houden, startten inwoners met actiegroep Meerbad Open onder meer een speciale inzamelingsactie: voor €100 konden dorpsgenoten een speciale handdoek kopen en zo het initiatief steunen. Astrid: ‘hierbij ging het natuurlijk niet om de handdoek maar om het bedrag om onze actie te steunen. Steun in de vorm van een handtekening is snel gezet, maar deze actie liet de grote betrokkenheid van inwoners echt goed zien.’ 

En dat werkte: de actie bracht uiteindelijk zo’n €35.000 op. De drie jaar werd net niet gehaald, maar vrijwel alle donateurs lieten het geld bij de actiegroep. Die opbrengst bleek van onschatbare waarde. Er kon een professionele businesscase worden opgesteld, waarvoor - naast de kennis en kunde vanuit het eigen netwerk - ook externe expertise kon worden ingehuurd. “We verkochten geen prietpraat”, zegt Astrid. “Elk cijfer in de businesscase is meerdere keren gecontroleerd.” Zoals Ary het samenvat: “Als het antwoord nee is, dan maken we toch een plan en laten we zien hoe het wél kan.

Ambitieuzer plan

Wat begon als een plan om het zwembad te behouden, groeide uit tot een veel ambitieuzer idee. Stichting Zwembad Abcoude en Stichting Abcoude Sport bundelden hun krachten en ontwikkelden samen het plan voor één multifunctionele accommodatie voor zwemmen, zaalsport, schoolgym en ontmoeting.

Nadat de gemeenteraad vrijwel unaniem instemde met het burgerinitiatief, begon het echte werk. Het vrijwillige bestuur trad op als opdrachtgever van de bouw, werkte de plannen samen met professionals verder uit, haalde extra financiering op en richtte tegelijkertijd de toekomstige organisatie en exploitatie in. Naast werk en gezin bouwden de bestuursleden, samen met tientallen vrijwilligers, jarenlang aan een toekomstbestendig Sporthuis.

Veel meer dan een sportplek

Na de opening bleef de ontwikkeling van Het Sporthuis doorgaan. Telkens werd gekeken hoe de wens 'een sporthuis waar voor iedereen wat te doen is' waargemaakt kon worden. Zo kwamen er niet alleen sportverenigingen en zwemlessen, maar ook activiteiten voor senioren, mensen met een zorgvraag en andere maatschappelijke initiatieven. Vijf jaar later staat het gebouw daardoor vrijwel de hele dag in het teken van sport, ontmoeting en bewegen.

Achter de schermen is de organisatie bewust eenvoudig ingericht. De stichting Het Sporthuis Abcoude is eigenaar van het gebouw en daarmee verantwoordelijk voor een deel van het onderhoud, investeringen en de langetermijnvisie. De dagelijkse organisatie van het zwembad, de horeca en de verhuur ligt bij een professionele exploitant, die inkomsten genereert uit onder meer zwemlessen, horeca en verhuur aan verenigingen. Daardoor kan het bestuur zich richten op de toekomst van Het Sporthuis en op nieuwe initiatieven voor het dorp.

Zonder vrijwilligers zou Het Sporthuis niet kunnen bestaan. Volgens Ary zit de kracht in de combinatie van vrijwillige inzet en professionele ondersteuning. Vrijwilligers begeleiden zwemactiviteiten voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel, downsyndroom en beginnende dementie, organiseren activiteiten voor senioren en ondersteunen vakantie-activiteiten voor jongeren. Waar nodig, benutten zij het lokale netwerk, zodat goed wordt ingespeeld op behoeftes.

De kracht van gewone mensen

Voor Astrid zit de grootste beloning in het dagelijks leven van Het Sporthuis. “Al die kinderen die komen voor schoolgym en na schooltijd weer voor zwemles of een sportclub,, dan denk ik: hier hebben we het voor gedaan.” Ary kijkt juist met bewondering naar de weg die daaraan voorafging. Dat een kleine groep inwoners het lef had om verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst van hun dorp, vindt hij nog altijd bijzonder. “Gewone mensen hebben hier echt het verschil kunnen maken.”

Leerpunten uit de praktijk

• Bouw aan draagvlak met een goed onderbouwd plan. Door plannen te onderbouwen met feiten, cijfers en een heldere businesscase groeit het vertrouwen van andere stakeholders.

• Organiseer wat professioneel moet zijn en laat vrijwilligers doen waar zij het verschil maken. Vrijwilligers zijn onmisbaar, maar hoeven niet alles zelf te doen. Door een heldere rolverdeling tussen bestuur, professionele exploitatie en vrijwillige inzet ontstaat een organisatie die zowel slagvaardig als duurzaam is.

• Gebruik je accommodatie voor méér dan alleen sport. Het Sporthuis Abcoude laat zien dat een sportaccommodatie ook ruimte kan bieden aan onderwijs, zorg en maatschappelijke activiteiten. Daardoor ontstaat een plek die de hele dag wordt gebruikt en voor het hele dorp van waarde is.