De ‘Amersfoortse aanpak’: aandacht voor de ontwikkeling en begeleiding van trainer-coaches

Marieke Koudijs is verenigingsadviseur in Amersfoort. Zij begeleidt en ondersteunt besturen van sportclubs, onder meer bij het versterken van hun kader. Ofwel: hoe zorg je voor bekwame trainer-coaches? En hoe zorg je dat zij kinderen met plezier laten sporten? Vraagstukken waar Marieke energie van krijgt en waar zij duidelijke antwoorden op heeft. Aan de basis ligt de Amersfoortse aanpak.

Het continu werken aan vitale sportverenigingen is een belangrijke bouwsteen in de Sportnota van de gemeente Amersfoort. Een sterk kader is daar onlosmakelijk aan verbonden. Marieke: “Trainers en coaches spelen een cruciale rol bij jeugdige sporters. Zij zorgen ervoor dat kinderen gemotiveerd blijven, zich ontwikkelen en plezier hebben. We verwachten dus best veel van de jeugdtrainers. Maar vaak gaat het om goedwillende ouders zonder didactische of pedagogische achtergrond. Dat gat proberen wij te dichten met wat hier inmiddels een begrip is: de Amersfoortse aanpak.”

De Amersfoortse aanpak is geen los project, maar een traject dat per club twee seizoenen doorloopt. Met een duidelijke opbouw, veel contactmomenten en vooral maatwerk. “Ieder najaar begint een nieuwe groep verenigingen aan dit traject. Er is een duidelijke start en eind. Dat maakt het overzichtelijk en afgebakend voor verenigingen die instappen, waardoor ze gericht extra aandacht en focus kunnen leggen op het opzetten en borgen van kadercoaching binnen de club.”

Kenniscafé Kadercoaching

Elk nieuw traject start met een Kenniscafé Kadercoaching. En dan zie je altijd weer iets bijzonders gebeuren. Koudijs: “Zodra bestuurders met elkaar in gesprek gaan, komt er veel kennis en ervaring los. Clubs herkennen elkaars uitdagingen. ‘Dat hebben wij ook.’ Of: ‘Zo doen jullie dat dus.’ Die uitwisseling is enorm waardevol. Naast kennisdeling zorgt het kenniscafé vooral voor bewustwording. Besturen kijken anders naar hun club: naar de rol van trainer-coaches, maar ook naar de cultuur. Precies daar begint verandering.

Begeleiding door kadercoaches

Een tweede belangrijke pijler in de aanpak zijn kadercoaches. Vrijwilligers die trainer-coaches begeleiden, niet op technisch vlak maar juist op pedagogisch en didactisch gebied. “Training geven is veel meer dan oefeningen bedenken. Je hebt te maken met groepsdynamiek, niveauverschillen, gedrag van kinderen, ouders die meekijken. Daar heb je ondersteuning bij nodig. Kadercoaches kijken mee bij trainingen en wedstrijden en gaan daarna in gesprek met trainers: wat zie je gebeuren, wat is het effect van jouw gedrag en wat kun je anders doen?”

Verstand van gedrag en ontwikkeling

Opvallend is wie die kadercoaches zijn. “Idealiter zijn het geen trainers, maar mensen met een andere achtergrond: een docent, psycholoog, militair of verandermanager. Mensen met verstand van gedrag en ontwikkeling.” Vaak zijn het ouders die een kind op de club hebben. Ze voelen zich niet geroepen om training te geven, maar wél om op deze manier bij te dragen. “Dat is een grote rijkdom. Door gericht te werven, komen deze mensen in beeld. Veel clubs realiseren zich niet hoeveel kennis ze al in huis hebben.”

Eén is geen

Toch is het niet altijd makkelijk om clubs mee te krijgen. “Je hoort besturen al zuchten als ik over kadercoaches begin: ‘Nee, niet nóg meer vrijwilligers.’ Maar kadercoaches zitten karakterologisch anders in elkaar dan een trainer. Het is een groep die zelden aangesproken wordt. Dus daar zit nog veel ruimte.” Voor een goede basis heeft een club minimaal drie kadercoaches nodig. “Eén is geen. In je eentje red je het niet en bij uitval valt alles stil. Twee is een half en vanaf drie kun je bouwen en het structureel maken.” In de praktijk blijkt dat als clubs gaan werven, zich er gemiddeld al snel vijf of zes aanmelden.

Olievlek

Hoe reageren trainer-coaches zelf? “Er zijn trainers die al dertig jaar hun eigen manier hebben. Die zien een kadercoach misschien als een pottenkijker. Dan kun je beter beginnen met de groep die er open voor staat”, weet Koudijs. Juist beginnende trainers of coaches die zich bewust zijn van hun rol, staan open voor begeleiding. Ze ontwikkelen zich snel en ervaren direct het effect. “Daar ontstaat enthousiasme. En dat werkt als een olievlek. Trainers vertellen het aan elkaar: ‘Praat eens met die kadercoach, dat heeft mij echt geholpen.’ Zo groeit het stap voor stap binnen verenigingen.”

Klaargestoomd

Vast onderdeel van de Amersfoortse Aanpak is de opleiding tot kadercoach die wordt verzorgd door NOC*NSF Academie voor Sportkader. Dankzij de Gemeente Amersfoort kan deze opleiding gratis worden aangeboden aan sportverenigingen. “We huren jaarlijks een docent van de academie in. In vier avonden leren kadercoaches de vier belangrijkste inzichten over trainerschap en gaan ze echt in de praktijk observeren, analyseren en een feedbackgesprek voeren.” Ook hier zit weer de kracht van het collectief: omdat er meerdere verenigingen tegelijk deelnemen aan het traject, wordt ook tijdens de opleiding veel kennis en ervaringen uitgewisseld tussen de kadercoaches van verschillende Amersfoortse clubs. “Het zijn leuke en leerzame avonden.”

Sterk van start

Tot slot is de e-learning Sterk van start nieuw in de aanpak en bedoeld als praktische eerste tool voor kadercoaches die helpt om de bekwaamheid van hun trainer-coaches te vergroten. De module wordt momenteel getest in een pilot. “Kadercoaches en bijvoorbeeld leden van een Technische Commissie kunnen de e-learning digitaal delen met trainer-coaches of bijvoorbeeld gebruiken als gesprekstarter bij de seizoenstart. Het is een laagdrempelige scholing van een uur die trainers bewust maakt van hun rol en naadloos aansluit op onze aanpak.” En dan is de cirkel rond, eindigt het waar het ook allemaal begint: bij enthousiaste bekwame trainers en coaches die wekelijks zorgen dat kinderen gemotiveerd blijven, zich ontwikkelen en vooral plezier hebben in wat ze doen.

Leerpunten uit de praktijk

• Realiseer je goed dat bekwaam kader onmisbaar is voor een vitale sportvereniging. Goede trainer-coaches, instructeurs en officials. Zij houden vooral jeugd gemotiveerd en bieden ontwikkeling en plezier.
• Bied een traject aan met een duidelijk startpunt en toekomstbeeld. Zou maak je het overzichtelijk voor clubs en makkelijker voor hen om focus te houden op het thema.
• Houd heel regelmatig contact met clubs en luister goed. Elk traject op een club is deels maatwerk, elke clubs is anders.
• Begin bij de groep die open staat voor begeleiding, veelal wat jongere, beginnende trainer-coaches. Daar ontstaat enthousiasme over de aanpak en vaak breidt het zich dan uit als olievlek.
• Maak gebruik van bestaande middelen, zoals de opleiding tot kadercoach vanuit de NOC*NSF Academie voor sportkader en de e-learning Sterk van start.