9.3.1 Werkgeverschap en (fictieve) dienstbetrekking

Stap 1: Nagaan of er sprake is van een dienstbetrekking.

Wanneer is er sprake van een dienstbetrekking?
Er is sprake van een dienstbetrekking als een arbeidsovereenkomst is aangegaan. Een arbeidsovereenkomst is aanwezig wanneer de ene partij (werknemer) zich verplicht om in dienst van een andere partij (werkgever) tegen loon gedurende een zekere tijd werkzaamheden te verrichten. Een arbeidsovereenomst voldoet altijd aan drie criteria, die alledrie aanwezig moeten zijn:

  1. arbeid die persoonlijk moet worden verricht;
  2. loon (in geld of natura);
  3. gezagsverhouding, dat wil zeggen:
    • de vereniging, dus in feite het bestuur heeft, als werkgever, het recht om opdrachten en aanwijzigingen te geven over werk dat moet worden gedaan;
    • de werknemer moet zich aan deze opdrachten houden. Ook wanneer het gezag niet daadwerkelijk wordt uitgevoerd kan er toch sprake zijn van een gezagsverhouding en dus een dienstbetrekking zijn. Soms brengt de aard van het werk met zich mee dat de gezagsverhouding op de achtergrond staat, bijvoorbeeld bij een trainer of een manager. Bepalend is de feitelijke verhouding tussen het bestuur van de vereniging en de werknemer.


De arbeidsovereenkomst is meestal schriftelijk vastgelegd, maar kan ook mondeling of stilzwijgend totstandkomen. Verstandig is het om gemaakte afspraken altijd schriftelijk vast te leggen. De werkgever moet in ieder geval het volgende schriftelijk verstrekken als de werknemer erom vraagt:

  • naam en woonplaats van partijen;
  • de plaats of plaatsen waar de arbeid wordt verricht;
  • de functie van de werknemer of de aard van zijn arbeid;
  • het tijdstip van indiensttreding (aanvangsdatum arbeidsovereenkomst);
  • de duur van de overeenkomst (overeenkomst voor onbepaalde of bepaalde tijd);
    • het aantal vakantiedagen;
  • de duur van de opzegtermijn (of een verwijzing naar wettelijke opzegtermijnen);
  • het loon en de termijn van uitbetaling (bijvoorbeeld wekelijks,maandelijks);
  • de gebruikelijke arbeidsduur per dag of per week;
  • of de werknemer deelneemt aan een pensioenregeling;
  • of er een CAO van toepassing is;
  • of de arbeidsovereenkomst een uitzendovereenkomst is;
  • wanneer de werknemer langer dan een maand buiten Nederland werkzaam zal zijn: de duur hiervan, de huisvesting, de toepasselijke sociale wetgeving, de geldsoort waarin het loon wordt betaald, de vergoedingen waar de werknemer recht op heeft en de wijze waarop de terugkeer naar Nederland is geregeld.


Stap 2: Er is geen sprake van een dienstbetrekking. Nagaan of er sprake is van een fictieve dienstbetrekking is.

Wanneer is er sprake van een fictieve dienstbetrekking?
Soms is een arbeidsverhouding geen dienstbetrekking, bijvoorbeeld omdat de gezagsverhouding ontbreekt. Sommige van die arbeidsverhoudingen - veelal freelance opdrachten - worden toch als een dienstbetrekking beschouwd. Er is dan sprake van een fictieve dienstbetrekking. Er is sprake van een fictieve dienstbetrekking als de volgende elementen aanwezig zijn: 

  • De opdrachtnemer werkt doorgaans op tenminste twee dagen per week. Het aantal gewerkte uren per dag is niet van belang.
  • Het bruto inkomen per week bedraagt tenminste 40% van het voor de opdrachtnemer geldende minimum(jeugd)loon.
  • De arbeidsverhouding is voor onbepaalde tijd of naar verwachting voor een aaneengesloten periode van tenminste 30 kalenderdagen aangegaan.


Er is alleen sprake van een gelijkstelling met een dienstbetrekking als deze drie elementen aanwezig zijn. Om inzicht te geven hoe nauw een en ander luistert en of er al dan niet sprake is van een fictieve dienstbetrekking zijn enkele uitspraken van arrondissementsrechtbanken verzameld in de paragraaf jurisprudentie

Stap 3 Gegevens werknemer of opdrachtnemer administreren;
Stap 4 Loonadministratie aanleggen;
Stap 5 Bepalen wat tot het loon behoort;
Stap 6 Premies werknemersverzekeringen berekenen;
Stap 7 Loonheffing berekenen;
Stap 8 Bedragen in de loonstaat boeken;
Stap 9 Loonstrook aan werknemer of opdrachtnemer verstrekken;
Stap 10 Loonheffing aangeven en afdragen;
Stap 11 Premies werknemersverzekeringen betalen;
Stap 12 Loonbelastingkaarten en jaaropgavekaarten opsturen;
Stap 13 Jaaropgaaf verstrekken;
Stap 14 Informatie verstrekken bij controle;
Stap 15 Einde van dienstbetrekking of inhoudingsplicht.