De Jaap Eden: eerbetoon aan een uniek sportman

In 1972 werd de ietwat aftandse kristallen bokaal, die tot dan toe werd uitgereikt aan de sporters van het jaar, vervangen door de Jaap Eden. Het door schil-der/beeldhouwer Jits Bakker ontworpen kunstwerk is gebaseerd op sportman pur sang Jaap Eden (1873), die aan het eind van de negentiende eeuw furore maakte als wielrenner en schaatser.

In vier jaar tijd werd Eden driemaal wereldkampioen op de schaats en tweemaal op de fiets. Absoluut hoogtepunt vormde het jaar 1895, toen hij zowel op de fiets als op de schaats de wereldtitel veroverde – een prestatie die niemand hem ooit heeft nagedaan.

Eden werd in 1896 beroepsrenner, ontdekte ‘vrolijk, lichtzinnig Parijs’ en ging ervan uit dat iedereen wist dat hij de snelste renner ter wereld was. Tot 1902 ging dat redelijk goed, maar toen verdween hij geruisloos van het toneel. Een rentree in 1904 mislukte jammerlijk en pas bij zijn dood in 1925 stond zijn naam weer in de krant. Toen ook kreeg Eden de eer die hem toekwam. Sportminnend Nederland bracht het geld bijeen voor een grafmonument in Haarlem.

De koppeling van Edens naam aan de prijs voor de Sportman, Sportvrouw, Sportploeg en Gehandicapte Sporter van het Jaar betekende de definitieve erkenning voor zijn prestaties. Het kunstwerk stelt een heldhaftige sportfiguur voor en weerspiegelt de stoere manier waarop sporthelden zich in de tijd van Eden lieten vereeuwigen.

Voor veel winnaars van de Jaap Eden heeft het kleinood een bijzondere betekenis. Schaatser Jochem Uytdehaage, Sportman van het Jaar in 2002: ‘Het is een bijzondere eer dat zowel de sportpers als de sporters jou in dat jaar de beste van Nederland vinden. Los van de betekenis van de sportman Eden is het ook een fraai kunstwerk. Bij mij staat het beeldje op een mooie plek in mijn slaapkamer, zodat er geen dag voorbijgaat of ik word herinnerd aan mijn mooiste sportjaar.’

(Bron: Avro’s Televizier, december 1972)